Bugün, 15 Ağustos’ta Macaristan’ın Bugac kentinde, Türk Dünyası Arkeoloji Araştırma Enstitüleri ve Merkezleri Birliği’nin (ARICA) Üçüncü Toplantısı gerçekleştirildi. Toplantıda arkeoloji alanındaki iş birliğinin uygulamalı yeni aşamaya taşınması ve arkeolojik mirasın araştırılması ile korunmasına yönelik ortak uluslararası projelerin geliştirilmesi ele alındı.
Toplantıya Türk Akademisi Başkanı Prof. Dr. Şahin Mustafayev, Macar Turan Vakfı Başkanı András Bíró, Azerbaycan, Kırgızistan, Türkiye, Özbekistan ve Moğolistan’ın arkeoloji alanındaki kuruluşlarının yöneticileri ve temsilcileri, Türk Tarih Kurumu temsilcileri ile Macaristan Ulusal Müzesi’nin yöneticileri ve uzmanları katıldı.
Toplantının açılışında Prof. Dr. Şahin Mustafayev, ARICA’nın kuruluşundan bu yana geçen üç yıl içerisinde iş birliğinin temel ilkelerinin belirlenmesinden ortak projelere yönelik işleyen uluslararası bir bilimsel ağın oluşturulmasına uzanan önemli bir mesafe kat edildiğini belirtti.
Akademi Başkanı “ARICA artık kuruluş aşamasını geride bırakmış ve ortak projelerin hayata geçirilmesine odaklanan işleyen bir uluslararası bilimsel ağa dönüşmektedir” dedi.
ARICA, Türk Akademisi’nin girişimiyle 2023 yılında Semerkant’ta kurulmuştur. Birliğin ilk resmî toplantısı 2024 yılında Şuşa’da, ikinci toplantısı ise 2025 yılında Ankara ve Gaziantep’te gerçekleştirilmiştir. Bu süreçte taraflar iş birliğinin temel alanlarını belirleyerek ortak bilimsel girişimlerin ve yayın projelerinin hayata geçirilmesine başlamıştır.
Üçüncü Toplantının merkezinde, ortak çalışmaların somut mekanizmalarının geliştirilmesi yer aldı. Katılımcılar, Türk ülkelerinin arkeolojik mirasının ortak araştırılmasına yönelik “ARICA Uluslararası Ortak Araştırma Programı” oluşturulmasını değerlendirdi. Program kapsamında farklı ülkelerden uzmanların katılımıyla her yıl öncelikli arkeolojik alanlar ve araştırma konuları belirlenerek ortak saha çalışmaları, kazılar, belgeleme ve bilimsel analizlerin gerçekleştirilmesi öngörülüyor.
Öncelikli araştırma alanları arasında Büyük İpek Yolu şehirleri, erken Türk dönemine ait anıtlar, eski sulama sistemleri, Avrasya’nın göçebe kültürlerine ilişkin arkeolojik miras ve Orta Çağ üretim merkezleri yer alıyor.
Bir diğer önemli proje ise “Türk Ülkeleri Arkeolojik Alanları Elektronik Atlası” oldu. Proje kapsamında, Türk dünyasındaki önemli arkeolojik alanlara ilişkin konum, kronoloji, bilimsel tanım, fotoğraflar, planlar, araştırma sonuçları ve temel bilimsel yayınların yer aldığı ortak bir dijital veri tabanının oluşturulması planlanıyor.
Katılımcılar ayrıca “ARICA Dijital Bilgi Portali” oluşturulmasını ele aldı. Platformun, Türk dünyasındaki arkeoloji kuruluşları, araştırmacılar ve bilim merkezleri arasında sürekli bilimsel bilgi alışverişini sağlaması hedefleniyor. Portalde ortak kazı ve araştırmalar, bilimsel yayınlar, konferanslar, burs ve eğitim programları ile araştırmacılar ve ilgili kuruluşlara ilişkin bilgilere yer verilmesi öngörülüyor.
Bunun yanı sıra Türk Akademisi Başkanı Prof. Dr. Şahin Mustafayev, arkeolojik araştırmaların yıllık sonuçlarını değerlendirmek üzere her yıl ARICA toplantısı düzenlenmesini önerdi. Bu toplantılarda gerçekleştirilen kazı ve bilimsel çalışmaların sonuçlarının sunulması, yeni keşiflerin değerlendirilmesi ve bir sonraki yılın ortak çalışma önceliklerinin belirlenmesi hedefleniyor.
Mustafayev “İşte bu dört girişim, ARICA’yı Türk dünyasının ortak arkeolojik mirası alanında etkin ve sürdürülebilir bir iş birliği platformuna dönüştürebilir” dedi.
Toplantıda Macaristan ile iş birliğinin geliştirilmesine de özel önem verildi. Macar bilim insanlarının, kuruluşlarının, müzelerinin ve araştırma merkezlerinin uzun yıllardır Hunlar, Avrasya bozkırları ve Türklerin erken tarihi üzerine yapılan çalışmalara önemli katkılar sunduğu vurgulandı.
Türk Akademisi Başkanı “ARICA’nın kuruluşuna öncülük eden Türk Akademisi, Türk dünyası arkeoloji biliminin bütünleşmesi ve gelişmesine bundan sonra da destek vermeye devam edecektir” dedi.
Toplantı kapsamında ayrıca Türk Akademisinin koordinasyonuyla hazırlanan “Türk Dünyası Arkeologları: Kısa Biyografiler” adlı yayın tanıtıldı. Eser, Türk dünyasının farklı ülkelerinden önemli arkeologların hayatlarını, bilimsel çalışmalarını ve arkeoloji biliminin gelişimine sundukları katkıları bir araya getirerek ortak bilimsel hafızanın önemli bir kaynağını oluşturuyor.
Toplantının sonuçları doğrultusunda ARICA Üçüncü Toplantısının Nihai Kararı kabul edildi. Karar, Birliğin önümüzdeki yıllardaki temel önceliklerini ve ortak eylem planını belirlerken, ortak arkeolojik araştırmaların hayata geçirilmesi, ortak dijital bilgi alanının oluşturulması ve Türk dünyasındaki araştırma kuruluşları arasında sistematik bilimsel bilgi alışverişinin geliştirilmesine yönelik yeni bir aşamayı ortaya koydu.
